Zona Hastalığı Nedir, Belirtileri Neler?

Günlük yaşamda çok sık karşılaşılmasa dahi ortaya çıktığında ciddi ağrı ve rahatsızlık hissi oluşturan hastalıklardan biri de zona hastalığıdır. Halk arasında gece hastalığı ya da gece yanığı olarak bilinen bu durum özellikle sinir sistemi üzerinde etkili olmasıyla diğer cilt hastalıklarından ayrılır.

Zona hastalığı çoğu zaman ani başlayan ağrılarla kendini belli eder. Sonrasında ise ciltte döküntüler ortaya çıkar. Bu yönüyle hem fiziksel hem de psikolojik olarak zorlayıcı bir süreç yaratabilir. Bu nedenle zona nasıl önlenir, belirtileri ve diğer ayrıntılarına dair detaylı bilgi sahibi olmanız hem korunma hem de doğru tedavi süreci açısından avantaj sağlar. 

Zona Nasıl Bir Hastalık?

Zona hastalığı tıbbi adıyla herpes zoster olarak bilinir. Zona virüsü sinir sistemi ile doğrudan ilişkili olan viral bir enfeksiyondur. Bu hastalık sadece cilt yüzeyinde görülen bir rahatsızlık değildir. Aynı zamanda sinirleri etkileyen bu nedenle de şiddetli ağrı ile seyreden kompleks bir sağlık sorunudur. Halk arasında gece hastalığı ya da gece yanığı olarak adlandırılmasının nedeni ise özellikle geceleri artan ağrı ve yanma hissidir. Gece hastalığını daha iyi anlamanız için özelliklerini detaylı şekilde incelemeniz son derece önemlidir. 

Gece yanığı hastalığının en ayırt edici özelliği sinir köklerinden kaynaklanmasıdır. Hastalığa neden olan Varicella Zoster virüsü çocuklukta geçirilen su çiçeği sonrasında vücudu tamamen terk etmez. Bunun yerine omurilik çevresindeki sinir hücrelerinde pasif halde kalır. Yıllar sonra bağışıklık sisteminiz zayıfladığı zaman söz konusu virüs yeniden aktif hale gelir. Sinirler boyunca ilerleyerek cilt yüzeyine ulaşır. Bu nedenle döküntüler rastgele değil belirli bir sinir hattı boyunca oluşur. Genellikle vücudun tek tarafında görülür. Ağrı durumu çoğunlukla zona başlangıcı belirtisi olarak ortaya çıkar. Bu özellikler gece yanığını klasik cilt hastalıklarından ayırır.

Gece yanığı çoğu zaman vücudun sadece bir tarafını etkiler. Bunun nedeni virüsün tek sinir hattı üzerinden ilerlemesidir. En sık görülen bölgeler şöyledir:

Döküntüler genel olarak şerit ya da bant şeklinde ilerler. Bu görünüm gece yanığını diğer deri hastalıklarından ayırt etmede önemli bir ipucudur. Gece hastalığını farklı kılan en önemli unsurlardan biri de ağrının yoğunluğudur. Bu ağrı çoğu zaman yanma hissi şeklinde, batıcı, keskin ve elektrik çarpmasına benzer olarak tarif edilir. Üstelik bu ağrı döküntüler ortaya çıkmadan önce başlar. Bu nedenle bazı kişiler başlangıçta kas ağrısı ya da farklı bir rahatsızlık yaşadığını düşünebilir. Ağrı hastalığın rahatsız edici yönlerinden biridir. Bazı durumlarda iyileşme sonrasında dahi devam edebilir. Gece hastalığı bağışıklık sisteminizin durumuyla yakından ilişkilidir. Güçlü bir bağışıklık sistemi virüsü baskı altında tutar. Ancak zayıflayan bağışıklık virüsün aktifleşmesine neden olur. Bu nedenle gece yanığı:

Gece hastalığı hem dermatolojik hem de nörolojik bir rahatsızlık olarak değerlendirilir. Çünkü ciltte döküntü, kabarcık ve kızarıklık oluşturur. Aynı zamanda sinirlerde ağrı ve hassasiyet yaratır. Bu çift yönlü etki hastalığın tedavisini ve yönetimini daha önemli hale getirir. Bunların yanı sıra gece yanığı çoğu zaman kendiliğinden iyileşen bir hastalık olsa da bu durumlarda ciddi komplikasyonlara yol açabilir:

Özellikle yüz bölgesinde çıkan gece yanığı daha dikkatli takip edilmesi gereken bir durumdur. Söz konusu hastalık genellikle bir kez görülür. Ancak nadir durumlarda tekrar edebilir. Özellikle bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde bu risk artar. Zona yalnızca fiziksel belirtilerle sınırlı kalmaz. Aynı zamanda uyku düzenini bozabilir, günlük aktiviteleri kısıtlayabilir ve psikolojik açıdan yıpratıcı olabilir. Bu nedenle gece hastalığını basit bir cilt sorunu olarak değil yaşam kalitesini etkileyen önemli sağlık problemi şeklinde değerlendirmeniz gerekir.

Zona Neden Çıkar?

Zona hastalığı temel olarak vücutta uzun yıllar boyunca uyku halinde kalan bir virüsün yeniden aktifleşmesi sonucu ortaya çıkar. Bu süreci tam olarak anlamanız için hem virüsün davranışını hem de tetikleyici faktörleri detaylı şekilde bilmeniz gerekir. Hastalığın ana sebebi çocukluk döneminde geçirilen su çiçeğine neden olan Varicella Zoster virüsüdür. Su çiçeği geçtikten sonra bu virüs vücuttan tamamen yok olmaz. Bunun yerine:

Ancak bağışıklık sisteminiz zayıfladığında virüs tekrar aktif hale gelir. Aktifleşen virüs sinirler boyunca ilerleyerek cilt yüzeyine ulaşarak gece yanığı hastalığını oluşturur. Zona oluşumunun en önemli tetikleyicisi bağışıklık sisteminin zayıflamasıdır. Vücut güçlü olduğu sürece virüs baskı altında kalır. Ancak savunma sistemi zayıfladığında virüs yeniden çoğalmaya başlar. Bağışıklığı düşüren durumlar arasında yetersiz ve dengesiz beslenme, uzun süreli yorgunluk, uykusuzluk ile vitamin ve mineral eksiklikleri yer alır. Ayrıca yaş ilerledikçe bağışıklık sistemi doğal olarak zayıflar. Bu nedenle zona hastalığı özellikle 50 yaş üzeri bireylerde 60 yaş ve sonrasında daha sık görülür. Yaş ilerledikçe sinir sistemi de hassas hale gelir. Bu durum gece yanığının daha şiddetli ağrılarla seyretmesine neden olabilir. 

Bunların yanı sıra günlük yaşamda yoğun stres altında olmanız bağışıklık sistemini doğrudan etkiler. Uzun süreli stres kortizol seviyesini artırır, bağışıklık yanıtını zayıflatır ve vücudu enfeksiyonlara açık hale getirir. Bu nedenle gece hastalığı stresli dönemlerde daha sık ortaya çıkabilir. Özellikle yoğun iş temposu, duygusal travmalar ya da yaşam değişiklikleri önemli tetikleyiciler arasında yer alır.

Diyabet veya kanser gibi bazı kronik hastalıklar da vücudun savunma mekanizmasını zayıflatarak zona riskini artırır. Bu hastalıklar bağışıklık sisteminin virüsü baskılamasını zorlaştırır ve yeniden aktivasyon riskini yükseltir. Söz konusu hastalıkların tedavileri sırasında vücudun enfeksiyonlara karşı direnci azalır ve zona hastalığı daha kolay ortaya çıkabilir. Zona hastalığı bazen doğrudan sinirleri etkileyen fiziksel durumlar sonrasında da ortaya çıkabilir. Bu tür durumlar virüsün bulunduğu sinir hattını tetikleyerek aktifleşmesine neden olabilir.

Zona Belirtileri

Zona hastalığı belirtileri genelde tek aşamada ortaya çıkmaz. Aksine birkaç evrede gelişerek ilerler. Bu nedenle zona ilk evre sürecinde fark edildiğinde tedavi büyük ölçüde kolaylaşır. Zona ilk belirtileri ve ilerleyen sürecin detayları kısaca şöyledir:

Prodromal Dönem (Erken Belirtiler)

Gece yanığı başlamadan birkaç gün önce vücut bazı sinyaller verir. Bu dönemde çoğu kişi hastalığı fark etmekte zorlanır. Çünkü belirtiler genel rahatsızlıklarla karıştırılabilir. Gece yanığı başlangıcı belirtileri kısaca şöyledir:

Döküntü ve Kabarcık Dönemi

Erken belirtilerden sonra birkaç gün içinde ciltte gözle görülür değişiklikler başlar:

Kabarcıklar genellikle bir şerit şeklinde ve vücudun tek tarafında görülür. En sık olarak gövde, sırt ve kaburga çevresinde ortaya çıkar. Yüz ve göz çevresinde görülmesi durumunda ise daha ciddi komplikasyonlar gelişebilir.

Kabuklanma ve İyileşme Dönemi

Hastalığın ilerleyen aşamasında kabarcıklar patlar ve kabuk bağlar:

Bu süreçte ciltte iz kalma ihtimali düşüktür. Ancak bazı durumlarda hafif lekelenmeler görülebilir.

Postherpetik Nevralji (Uzun Süreli Ağrı)

Bazı kişilerde gece yanığı geçtikten sonra bile ağrı devam edebilir. Bu durum özellikle ileri yaş grubunda daha yaygındır:

Zona Nasıl Bulaşır?

Zona hastalığı doğrudan bulaşmaz. Ancak hastalığa neden olan virüs bulaşıcıdır. Bu noktada önemli olan bulaşmanın nasıl gerçekleştiğini doğru biçimde anlamanızdır. Zona hastası bir kişide bulunan açık kabarcıklar virüsü taşıyan sıvı içerir. Bu sıvıyla temas eden kişilerde şu durumlar ortaya çıkabilir:

Vücutta gece yanığı bulaşma yolları açık yaralara doğrudan temas, ortak kullanılan eşyalar ve hijyen eksikliği olabilir. Bulaşma riskinin yüksek olduğu durumlar:

Zona Kaç Günde Geçer?

Zona hastalığının iyileşme süresi kişisel faktörlere bağlı olarak değişse de genellikle belirli bir zaman çizelgesi izler. Ortalama iyileşme süreci:

Ancak bu süre şu faktörlere bağlı olarak uzayabilir:

Zona Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Zona tedavisi süreci hem virüsü baskılamaya hem de semptomları hafifletmeye yönelik ilerler. Tedavi kişiye özel olarak planlanır.

Antiviral Tedavi

Antiviral tedavinin bu hastalık üzerindeki etkileri şöyledir:

Ağrı Kontrolü

Zona hastalığında en zorlayıcı durum ağrıdır. Ağrıyı hafifletmek için aşağıdaki yöntemler izlenir:

Topikal Tedaviler

Ciltte oluşan lezyonların rahatlatılması için bu ürünler kullanılır:

Zona Aşısı

Zona aşısı 50 yaş ve üzeri yetişkinlere tavsiye edilir. Aynı zamanda hastalık ya da tedavi nedeniyle bağışıklık sistemi zayıflayan 18 yaş ve üzeri yetişkinler için önerilir. Zona aşısı iki doz halinde yapılır. Aşının ilk dozu ile ikinci dozu arasında ortalama 6 ay bulunması önerilir.

Destekleyici Tedavi

Gece yanığı tedavisi için bazı önlemlerin alınması tavsiye edilir. Bunlar:

Zona Hastalığına Neler İyi Gelir?

Zona tedavisinin yanında uygulayabileceğiniz bazı destekleyici yöntemler süreci daha rahat geçirmenizi sağlar.

Günlük yaşamda:

Cilt bakımında:

Rahatlatıcı uygulamalar:

Bağışıklık destekleyici yöntemler:

Zona hastalığına iyi gelen yöntemler tedavi sürecinde destekleyicidir. Tıbbi tedavinin yerine geçmez. Özellikle krem, ilaç ya da alternatif yöntemler kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışmanız gerekir.

Yüzde gece yanığı şeklinde de tanımlanan zona hastalığı çoğu zaman geçici olsa dahi bazı durumlarda uzun süreli sinir ağrılarına ve yaşam kalitesinde düşüşe sebebiyet verebilir. Bu nedenle erken teşhis ve doğru tedavi son derece önemlidir. Sağlığınızı korumak için sadece tedavi değil önleyici adımlar da önem taşır. Beklenmedik sağlık sorunlarına karşı hazırlıklı olmak için sağlık sigortası seçeneklerini değerlendirebilirsiniz. Türkiye Sigorta, kapsamlı sağlık sigortası çözümleri ile sizi ve sevdiklerinizi güvence altına alır. Siz de Türkiye Sigorta’nın sunduğu avantajlı sağlık sigortaları poliçelerini inceleyerek sağlığınızı güvenle koruma altına alabilirsiniz. 

Zona Hastalığı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular